Quyết định không áp dụng diện tuyển thẳng đối với học sinh đạt giải KHKT tại các cơ sở như Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) hay Trường Đại học Ngoại thương xuất phát từ mục tiêu đảm bảo sự đồng đều về nền tảng học thuật của tân sinh viên. Nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng, các kỳ thi chuẩn hóa như xét điểm tốt nghiệp THPT hay đánh giá năng lực giúp đo lường thí sinh trên một thước đo thống nhất và khách quan hơn. Trong khi đó, một dự án nghiên cứu dù xuất sắc vẫn phụ thuộc lớn vào điều kiện phòng thí nghiệm, sự hỗ trợ của giáo viên hướng dẫn và khó tránh khỏi những khác biệt trong khâu đánh giá chuyên môn.

Đáng chú ý, sự hoài nghi về tính thực chất của các đề tài KHKT cũng là tác nhân khiến các trường thận trọng hơn để bảo vệ uy tín đầu vào. Thực tế cho thấy đã có những trường hợp giải thưởng bị thu hồi do thiếu tính trung thực hoặc có sự can thiệp quá sâu từ các nhà khoa học thay vì năng lực cá nhân của học sinh. Việc chuyển từ tuyển thẳng sang hình thức ưu tiên cộng điểm được xem là bước đi an toàn, giúp các trường chọn lọc được những thí sinh vừa có tinh thần sáng tạo, vừa có kiến thức phổ thông vững vàng để theo đuổi chương trình đào tạo dài hạn.

Dù quyền tự chủ tuyển sinh là hợp lý, song sự thay đổi này cũng dấy lên lo ngại về việc làm giảm động lực nghiên cứu khoa học của học sinh phổ thông. Để dung hòa giữa quyền tự chủ và mục tiêu khuyến khích đổi mới sáng tạo, nhiều ý kiến đề xuất các trường cần xây dựng cơ chế tuyển thẳng có điều kiện. Thay vì loại bỏ hoàn toàn, việc kết hợp phỏng vấn chuyên môn và yêu cầu nền tảng học thuật tối thiểu sẽ giúp các đại học tìm đúng những "hạt giống" nghiên cứu thực thụ mà vẫn đảm bảo được tính minh bạch trong tuyển sinh.